Ortodontik Problemler ve Kapanış Bozuklukları

Kapanış bozukluğu ne demek?

Sağlıklı bir kapanışta üst dişler alt dişleri hafifçe örter. Azı dişleri birbirine belirli bir düzende oturur. Çiğneme kuvveti tüm dişlere dengeli dağılır.

Bu düzenin bozulduğu her durum kapanış bozukluğu sayılır. Bozukluk yalnız dişlerden kaynaklanabilir. Çenelerin boyut veya konum farkından da kaynaklanabilir. Bu ayrım tedavi planını belirler.

Dişsel kaynaklı sorunlarda çeneler uyumludur, dişler yanlış konumdadır. Bu vakalarda diş hareketi yeterli olur. İskeletsel kaynaklı sorunlarda ise çenelerin ilişkisi bozuktur. Çocukta gelişim yönlendirilebilir, yetişkinde çoğu zaman farklı bir yaklaşım gerekir.

Kapanış bozuklukları her zaman şikâyete yol açmaz. Bazıları yıllarca fark edilmez. Buna karşılık dişlerde aşınma, diş eti çekilmesi ve çene ekleminde zorlanma sessizce ilerleyebilir.

Dişlerin sıralanmasıyla ilgili sorunlar

Diş çapraşıklığı en sık görülen ortodontik sorundur. Çene yayı, dişlerin tamamını sıraya dizecek genişlikte değildir. Dişler üst üste biner, döner veya sıradan çıkar.

Çapraşıklığın en önemli sonucu temizlik güçlüğüdür. Fırça ve diş ipi her yüzeye ulaşamaz. Bu bölgelerde plak birikir ve çürük ile diş eti iltihabı riski artar.

Diş araları (diastema) tersi bir tablodur. Dişler arasında boşluk kalır. Neden diş boyutu ile çene boyutu arasındaki fark olabilir. Dudak bağı ve dil alışkanlıkları da rol oynayabilir.

Orta hat kayması üst ve alt ön dişlerin orta noktalarının üst üste gelmemesidir. Kaynağı diş kaynaklı olabileceği gibi çene kaynaklı da olabilir. Kaynağın belirlenmesi tedaviyi değiştirir.

Kapanış ilişkisiyle ilgili sorunlar

Açık kapanış ağız kapatıldığında ön dişlerin birbirine değmemesidir. Isırma işlevi bozulur. Parmak emme ve dil itimi alışkanlıkları sık rastlanan nedenler arasındadır.

Derin kapanış bunun tersidir. Üst ön dişler alt ön dişleri fazlaca örter. İleri derecede olduğunda alt kesiciler üst damağa temas edebilir. Bu durum diş eti travmasına yol açabilir.

Çapraz kapanış üst dişlerin alt dişlerin içine kapanmasıdır. Tek dişte veya birden çok dişte görülebilir. Alt çenenin kapanırken kaymasına neden olabilir.

Bu üç tablo çoğu zaman birlikte değerlendirilir. Aynı hastada birden fazla bozukluk bulunabilir. Bu nedenle tedavi planı bütün üzerinden kurulur.

Çene ilişkisiyle ilgili sorunlar

Alt çene önde (prognati) alt çenenin üst çeneye göre ileride konumlanmasıdır. Alt ön dişler üst ön dişlerin önüne geçebilir. Halk arasında ters kapanış olarak da adlandırılır.

Üst çene ileride (retrognati) tablosunda ise üst ön dişler belirgin biçimde öndedir. Dudak kapanışı zorlaşabilir. Öne çıkmış kesici dişlerde travma riski artar.

Dar damak üst çenenin enine yetersiz gelişmesidir. Sıklıkla çapraz kapanışla birlikte görülür. Çocukluk döneminde genişletme ile ele alınabilir.

Çene kaynaklı sorunlarda zamanlama belirleyicidir. Büyüme sürerken gelişim yönlendirilebilir. Büyüme tamamlandıktan sonra seçenekler değişir; bu durumlar ileri tedaviler bölümünde anlatılır.

Diş sürmesi ve eksiklikle ilgili sorunlar

Gömülü kanin dişi kanin dişinin normal süre içinde ağza sürmemesidir. Diş kemik içinde kalır. Erken fark edilirse yönlendirme ile sürdürülebilir.

Gömülü kalan diş komşu dişlerin köklerine baskı yapabilir. Bu nedenle takip önemlidir. Panoramik röntgen bu tabloyu erken gösterir.

Doğuştan diş eksikliği bazı dişlerin hiç oluşmamasıdır. En sık üst yan kesiciler ve alt küçük azılar etkilenir. Tedavi iki yoldan biriyle ilerler: boşluk kapatılır ya da protez için uygun boşluk hazırlanır.

Bu kararda hastanın yaşı, kapanış tipi ve gülüş estetiği birlikte değerlendirilir. Protez planı gerekiyorsa ortodonti bir hazırlık aşaması olarak kullanılır.

Gülüş görünümüyle ilgili sorunlar

Diş eti görünen gülüş (gummy smile) gülerken diş etinin fazla görünmesidir. Nedeni tek değildir. Üst çenenin dikey fazla gelişimi, kısa üst dudak veya dişlerin diş eti tarafından fazla örtülmesi rol oynayabilir.

Nedenin doğru belirlenmesi tedaviyi tümüyle değiştirir. Diş kaynaklı tablolarda ortodontik hareket yeterli olabilir. İskeletsel kaynaklı tablolarda başka yaklaşımlar gerekebilir.

Gülüş estetiği yalnız diş eti oranıyla ölçülmez. Orta hat uyumu, diş genişlik oranları ve dudak desteği de değerlendirilir. Bu ölçümler fotoğraf ve röntgen kayıtları üzerinden yapılır.

Hangi belirtiler değerlendirme gerektirir?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa ortodontik muayene önerilir:

• Dişlerin üst üste binmesi veya sıradan çıkması
• Isırırken ön dişlerin birbirine değmemesi
• Alt çenenin kapanırken sağa veya sola kayması
• Çiğnerken veya ağzı açarken çene ekleminde ses
• Sürekli ağızdan nefes alma
• Dudakların rahatça kapanmaması
• Süt dişlerinin çok erken veya çok geç düşmesi
• Bir dişin uzun süre ağza sürmemesi

Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz. Yalnızca değerlendirme gerektiğini gösterir. Tanı klinik muayene ve röntgen ile konur.

Tanı nasıl konur?

Ortodontik tanı tek bir bakışla konmaz. Belirli bir kayıt seti üzerinden ilerler. Bu set olmadan güvenilir bir plan kurulamaz.

Önce klinik muayene yapılır. Dişlerin konumu, kapanış ilişkisi, diş eti sağlığı ve çene ekleminin hareketi değerlendirilir. Yüz profili ve dudak desteği incelenir.

Ardından panoramik röntgen alınır. Bu görüntü tüm dişleri, kök yapılarını ve sürmemiş dişleri gösterir. Sefalometrik röntgen ise çenelerin birbirine ve kafa tabanına göre konumunu ölçer.

Dijital ölçü ile dişlerin üç boyutlu modeli çıkarılır. Ağız içi ve yüz fotoğrafları kayda eklenir. Tüm bu veriler birleştirilerek sorunun dişsel mi iskeletsel mi olduğu belirlenir.

Bu sürecin adımlarını tedavi süreci bölümünde ayrıntılı anlattık.

Hangi problem hangi yöntemle ele alınır?

Sorun belirlendikten sonra uygun yöntem seçilir. Aynı sorun farklı hastalarda farklı yöntemlerle ele alınabilir.

Çapraşıklık ve diş araları çoğunlukla sabit braket veya şeffaf plak ile düzeltilir. Yer ihtiyacı fazlaysa çekim ya da mine aşındırma gündeme gelebilir.

Dar damakta çocuklukta genişletme apareyi kullanılır. Çapraz kapanış çoğu zaman bu genişletme ile birlikte ele alınır.

Gömülü dişte cerrahi olarak dişin üzeri açılır ve ortodontik olarak yönlendirilir. Bu tedavi iki uzmanlık dalının birlikte çalışmasını gerektirir.

Kullanılan yöntemlerin tamamını tedaviler bölümünde bulabilirsiniz. Yaş grubuna göre değişen yaklaşımlar yaşa göre ortodonti bölümünde toplanmıştır. Kliniğe ulaşım bilgileri için Denizli ortodonti bölümüne bakabilirsiniz.

Sınırlamalar

Bu bölümdeki sayfalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirtiler benzer olsa da altta yatan neden hastadan hastaya değişir. İnternette okunan bir tanım, muayenenin yerini tutmaz.

Her kapanış bozukluğunun tedavi gerektirdiği de söylenemez. Hafif düzeydeki bazı düzensizlikler işlevi bozmaz ve izlemle takip edilir. Tedavi kararı fayda ve yükün karşılaştırılmasıyla verilir.

Tedavi süresi tahminidir. Kişisel yanıt farklılıkları ve iş birliği düzeyi süreyi değiştirir. Beklenen sonuç, tedaviye başlarken yazılı olarak açıklanır.

Tedavi edilmediğinde ne olur?

Kapanış bozuklukları zamanla ilerleyebilir. Etkileri yalnız görünümle sınırlı değildir. Ağız sağlığının bütününü ilgilendirir.

Çapraşık bölgelerde plak kalıcı hâle gelir. Bu bölgelerde çürük ve diş eti iltihabı daha sık görülür. Diş eti çekilmesi uzun vadede kök yüzeyini açığa çıkarabilir.

Dengesiz kapanışta çiğneme kuvveti belirli dişler üzerinde yoğunlaşır. Bu dişlerde mine aşınması hızlanır. Bazı hastalarda çene ekleminde zorlanma ve kas ağrısı ortaya çıkar.

Öne çıkmış üst kesici dişlerde darbe riski artar. Çocuklarda düşme sırasında kırık olasılığı yükselir. Bu nedenle erken değerlendirme koruyucu bir adımdır.

Konuşma ve yutkunma da etkilenebilir. Açık kapanışta bazı sesler doğru çıkarılamaz. Dil itimi alışkanlığı sürerse tedavi sonrası nüks riski yükselir.

Ne sıklıkta görülür?

Kapanış bozuklukları toplumda yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü raporları ağız sağlığı sorunlarının küresel ölçekte en sık görülen hastalık grupları arasında olduğunu belirtir. Çapraşıklık bu grubun önemli bir bölümünü oluşturur.

Yaygın olması, her vakanın tedavi gerektirdiği anlamına gelmez. Hafif düzensizlikler işlevi bozmayabilir. Karar, klinik bulgular ve hastanın beklentisi birlikte değerlendirilerek verilir.

Muayeneye gelirken

İlk muayeneye gelirken varsa önceki röntgenlerinizi getirmenizi öneririz. Daha önce yapılmış diş tedavilerinin bilgisi de yararlı olur. Kullandığınız ilaçlar ve bilinen hastalıklar mutlaka bildirilmelidir.

Çocuk hastalarda süt dişlerinin düşme sırası ve zamanı sorulur. Parmak emme, dil itimi ve ağızdan nefes alma alışkanlıkları kaydedilir. Aile içinde benzer kapanış sorunu olup olmadığı da değerlendirmeye girer.

Muayene sonunda bulgular ve seçenekler size açıklanır. Aynı sorun için birden çok yol varsa hepsi anlatılır. Karar, bilgilendirme tamamlandıktan sonra birlikte verilir.