Lingual Braket (Dişin Arka Yüzüne Uygulanan Tedavi)

Lingual braket nedir?

Lingual braket, dişin dil tarafındaki yüzeyine yapıştırılan sabit bir ortodontik parçadır. Diğer sistemlerde braketler dudak tarafına uygulanır. Bu yöntemde ise bütün sistem ağzın iç yüzeyinde kalır ve dışarıdan görünmez.

Çalışma ilkesi diğer sabit sistemlerle aynıdır. Braketin yuvasına bir ark teli yerleştirilir ve tel dişlere sürekli, ölçülü kuvvet aktarır. Diş bu kuvvet altında kemik içinde yer değiştirir. Değişen tek şey kuvvetin uygulandığı yüzeydir.

Dişin dil tarafındaki yüzey, dudak tarafına göre daha eğimli ve daha değişkendir. Her dişte yükseklik ve eğim farklıdır. Bu nedenle lingual braketler çoğunlukla kişiye özel üretilir veya konumlandırma için özel aktarma kaşıkları kullanılır.

Kişiye özel üretim, ağız içi tarama veya ölçü üzerinden yapılır. Braket tabanı, o dişin yüzeyine tam oturacak biçimde hazırlanır. Bu uyum hem tutunmayı hem de hareketin öngörülebilirliğini artırır.

Braketlerin boyutu ön yüz uygulamalarına göre daha küçüktür. Dil için ayrılan hacim sınırlıdır ve büyük parçalar konforu belirgin biçimde bozar. Üretimde bu sınır gözetilir.

Ark telleri de bu sisteme göre biçimlendirilir. Dişin arka yüzündeki ark, ön yüzdekinden daha dardır. Tel bükümleri bu geometriye göre yapılır ve çoğunlukla laboratuvarda hazırlanır.

Sistem tümüyle metal parçalardan oluşur. Görünürlük söz konusu olmadığı için estetik malzeme gereksinimi ortadan kalkar. Bu, dayanıklılık açısından bir kazançtır.

Arka bölgede tüp veya bant kullanımı sürer. Azı dişlerinde daha güçlü bir tutunma noktası gerekir. Bu parçalar uzun mesafeli hareketlerde destek kaybını azaltır.

Yöntem, sabit tedavinin bir uygulama biçimidir. Ayrı bir tedavi türü değildir. Hedefler, plan ve pekiştirme gereksinimi diğer sabit sistemlerle aynıdır.

Uygulama biçimi iki ana yaklaşıma ayrılır. Tam lingual tedavide bütün dişlere arka yüzden braket yapıştırılır. Bazı vakalarda ise yalnız ön bölge lingual sistemle, arka bölge klasik yöntemle ele alınır. Bu ikinci yaklaşıma karma uygulama denir.

Kimler için uygundur?

Lingual braket, daimi dişlenmesi tamamlanmış hastalar için düşünülür. Ergenlerde ve yetişkinlerde uygulanır. Görünürlüğün tümüyle ortadan kalkmasını isteyen hastalarda öne çıkar.

Mesleği gereği sürekli konuşan ve görünür olan hastalarda sık tercih edilir. Sunum yapan, kamera önünde çalışan veya müşteriyle yüz yüze görüşen hastalar bu gruba örnektir. Karar, uyum döneminin de konuşulmasıyla verilir.

Sabit sistemle çözülebilen vakaların önemli bölümü bu yöntemle de ele alınabilir. Çapraşıklık, diş arası boşluk ve kapanış düzeltmeleri bunlara örnektir. Klinik hedef, uygulama yüzeyine göre değişmez.

Plak kullanım disiplinini sürdüremeyeceğini düşünen hastalar için sabit sistem uygundur. Günlük kullanım süresi sorunu ortadan kalkar. Görünürlük açısından ise şeffaf plak ile karşılaştırma muayenede yapılır.

Dişlerin dil tarafındaki yüzey yüksekliği bu yöntemin ön koşuludur. Kısa klinik boylu dişlerde braket için yeterli yapıştırma alanı bulunmayabilir. Bu vakalarda uygulama güçleşir veya kısmen yapılır.

İleri derecede derin kapanış bir başka sınırdır. Alt ön dişler kapanışta üst braketlere temas ediyorsa kopmalar yinelenir. Bu vakalarda önce kapanış açılır veya farklı bir yöntem seçilir.

Dil hareketlerine bağlı konuşma gereksinimi yüksek olan hastalarda uyum dönemi ayrıca konuşulur. Şarkıcılar ve nefesli çalgı kullananlar bu gruba girer. Beklenti gerçekçi tutulmalıdır.

Ağız bakımını zorlanarak sürdüren hastalarda dikkatli olunur. Görülmeyen bir yüzeyin temizliği daha çok çaba ister. Tedavi edilmemiş çürük ve diş eti iltihabı varken braket yapıştırılmaz.

Görünürlüğü azaltmak isteyen, buna karşılık bu uyum dönemini üstlenmek istemeyen hastalar için ara seçenekler vardır. Safir braket ve estetik seramik braket bu amaçla değerlendirilir.

Klasik metal braket ile de aynı klinik hedeflere ulaşılabilir. Yöntem seçimi, sonucun kendisini değil ona giden yolu belirler. Karar muayene bulgularıyla verilir.

Yetişkin hastalarda diş eti ve kemik durumu ayrıntılı incelenir. Kemik desteği azalmış dişlerde kuvvet düşük tutulur. Periodontal tedavi tamamlanmadan ortodontik harekete başlanmaz; bu iki tedavi çoğu zaman birlikte planlanır.

Tedavi nasıl uygulanır?

Tedavi klinik muayene ile başlar. Dişler, diş etleri ve çene ilişkisi değerlendirilir. Panoramik ve sefalometrik röntgen alınır. Dişlerin dil tarafındaki yüzey yüksekliği bu aşamada ayrıca ölçülür.

İkinci adım tedavi planıdır. Diş hareketlerinin yönü ve sırası belirlenir, yer gereksinimi hesaplanır. Bu yöntemde plan, laboratuvar aşamasını da kapsadığı için daha ayrıntılı hazırlanır.

Üçüncü adım ölçü veya ağız içi taramadır. Braketlerin tabanı bu kayıt üzerinden hazırlanır. Kişiye özel üretim yapılan vakalarda bu aşama birkaç hafta sürebilir.

Dördüncü adım braketlerin ağza aktarılmasıdır. Braketler tek tek değil, çoğunlukla aktarma kaşığı ile grup hâlinde yapıştırılır. Bu yöntem konumlandırma doğruluğunu artırır ve koltuk süresini kısaltır.

Beşinci adım ilk telin takılmasıdır. İnce ve esnek bir tel kullanılır. İlk günlerde dilin yan kenarlarında hassasiyet ve konuşmada değişiklik beklenir. Ortodontik mum bu dönemde yardımcı olur.

Uyum döneminde yüksek sesle okuma önerilir. Dil, braketlerin bulunduğu yeni yüzeye alışır ve ses üretimi düzelir. Çoğu hastada bu süreç birkaç hafta içinde tamamlanır.

Altıncı adım kontrollerdir. Hasta dört ile sekiz haftada bir çağrılır. Tel değiştirilir, bağlantılar yenilenir ve ilerleme değerlendirilir. Randevular ön yüz uygulamalarına göre biraz daha uzun sürebilir.

Ağız bakımı her kontrolde denetlenir. Hastaya ayna kullanımı, arayüz fırçası ve gerekirse ağız duşu anlatılır. Bu eğitim tek seferlik değildir ve kontrollerde yinelenir.

Yedinci adım bitirme aşamasıdır. Dişlerin eğim ve dönüş açıları ince ayarla düzeltilir. Kapanış ilişkisi kontrol edilir. Hedefe ulaşıldığında söküm planlanır.

Söküm günü pekiştirme aşaması başlar. Ölçü veya tarama aynı gün alınır. Ayrıntılar pekiştirme ve retainer sayfasında anlatılmıştır.

Bakım eğitiminde beslenme kuralları da anlatılır. Sert kabuklu yemişler, buz, sert ekmek kabuğu ve kemikli etler kopmanın en sık nedenleridir. Elma ve havuç gibi gıdalar dilimlenerek yenir. Yapışkan şekerler hem kopmaya hem çürüğe zemin hazırlar.

Kontrol randevusunda yalnız tel değiştirilmez. Kapanış ilişkisi, diş eti sağlığı ve braket konumları da gözden geçirilir. Gerekirse braketin yeri değiştirilir veya sisteme yardımcı bir parça eklenir. Bu değerlendirme her randevunun parçasıdır.

Tedavi ne kadar sürer?

Süre vakanın karmaşıklığına bağlıdır. Bu yöntemde tedavi çoğunlukla on sekiz ile otuz ay arasında sürer. Sınırlı düzeltmelerde süre daha kısa olabilir.

Tedavinin biraz daha uzun sürmesi, uygulama yüzeyinin geometrisiyle ilişkilidir. Arka yüzdeki ark daha dardır ve bazı hareketler için daha ölçülü ilerlemek gerekir. Bu fark plan aşamasında hastaya anlatılır.

Laboratuvar aşaması takvime eklenen bir süredir. Kişiye özel üretim yapılan vakalarda braketlerin hazırlanması birkaç hafta alır. Bu süre tedavinin kendisinden ayrı düşünülür.

Kopan braketler süreyi uzatan asıl etkendir. Kopma olan dişte hareket durur ve yeniden yapıştırma randevusu gerekir. Görülmeyen bir yüzeyde kopmanın fark edilmesi de gecikebilir.

Çekim yapılan vakalarda boşlukların kapanması ek zaman ister. Ayrıntılar çekimli ortodontik tedavi sayfasında ele alınmıştır. Bu vakalarda süre üst sınıra yaklaşır.

Bazı vakalarda yer sorunu çekim yerine mine aşındırma ile çözülür. Bu yöntem sınırlı miktarda yer kazandırır ve süreyi kısaltabilir. Ayrıntılar stripping sayfasındadır.

Ankraj gereksinimi olan vakalarda sisteme mini vida eklenebilir. Vida, istenmeyen diş hareketini engelleyen sabit bir dayanak sağlar. Ayrıntılar mini vida ile ankraj sayfasındadır.

Kontrollere düzenli gelinmesi süreyi kısaltan en pratik etkendir. Kaçırılan randevu tel değişimini geciktirir ve her gecikme planlanan aşamayı öteler.

Muayenede hastaya bir süre aralığı verilir. Bu aralık bir öngörüdür ve tedavi ortasında yeniden değerlendirilir. Güncel öngörü hastaya açıkça bildirilir.

Lastik kullanımı istenen vakalarda uyum belirleyicidir. Lastikler çene ilişkisini düzeltmek için kullanılır ve bu yöntemde de gerekebilir. Düzensiz kullanım hedeflenen değişimi engeller ve süreyi uzatır.

Yaş da süre üzerinde etkilidir. Genç hastalarda kemik yanıtı genellikle daha hızlıdır; ileri yaşta hareket daha yavaş olabilir. Bu fark tedaviye engel değildir, yalnız süre öngörüsünde dikkate alınır.

Yöntemin güçlü yanları

Görünürlüğün tümüyle ortadan kalkması bu yöntemin öne çıkan yanıdır. Braketler dişin dil tarafındadır. Konuşurken ve gülerken sistem fark edilmez.

Estetik kaygı nedeniyle tedaviyi erteleyen yetişkinler için erişilebilir bir seçenek oluşturur. Sabit sistemin klinik gücü korunurken görünürlük sorunu ortadan kalkar.

Sabit sistemin vaka aralığı büyük ölçüde korunur. Karmaşık kapanış düzeltmeleri ve kök hareketleri bu yöntemle de yapılabilir. Estetik beklenti klinik hedefi daraltmaz.

Kuvvet kesintisiz uygulanır. Cihaz ağızdan çıkarılamaz. Tedavinin ilerlemesi hastanın günlük kullanım disiplinine bağlı kalmaz.

Sistem tümüyle metal parçalardan oluşur. Kırılganlık sorunu ortadan kalkar. Seramik ve safir sistemlerde görülen kırılma riski bu yöntemde gündeme gelmez.

Kişiye özel üretilen tabanlar diş yüzeyine tam oturur. Bu uyum tutunmayı güçlendirir ve braketin konumunu öngörülebilir kılar.

Ön diş yüzeyinde yapıştırıcı izi kalmaz. Söküm sonrası temizlik ve cila işlemi görünmeyen yüzeyde yapılır. Bu, estetik açıdan bir kazançtır.

Sistem tedavi sırasında farklı yardımcı parçalarla birleştirilebilir. Yay, zincir ve lastikler aynı ark üzerinde kullanılır. Plan değiştiğinde yeni bir cihaz üretilmesi gerekmez.

Bu üstünlüklerin hiçbiri yöntemi diğerlerinden üstün kılmaz. Her sistemin çalıştığı alan ve gerektirdiği uyum farklıdır. Doğru seçim klinik bulgulara göre yapılır.

Ankraj gereksinimi olan vakalarda sisteme mini vida eklenebilir. Vida, istenmeyen diş hareketini engelleyen sabit bir dayanak sağlar ve hastanın günlük uyumuna bağlı kalmaz. Bu, kapsamlı vakalarda planın daha öngörülebilir yürümesine yardımcı olur.

Diğer uzmanlık alanlarıyla birlikte çalışmaya elverişlidir. Protez ve periodontoloji ile ortak planlanan vakalarda kullanılır. Ortodontik hazırlık, sonraki tedavilerin daha korunmacı yapılmasına olanak verir.

Riskler ve sınırlar

Her ortodontik tedavide olduğu gibi bu yöntemde de riskler bulunur. Bunların bilinmesi, tedaviye bilinçli onam vermenin ön koşuludur.

Konuşmada değişiklik en sık bildirilen şikâyettir. Dil, braketlerin bulunduğu yüzeye temas eder ve bazı sesler ilk haftalarda farklı çıkar. Bu değişiklik çoğu hastada birkaç hafta içinde düzelir.

Dilin yan kenarlarında hassasiyet ve tahriş görülebilir. Ortodontik mum bu şikâyeti azaltır. Şikâyet genellikle iki üç hafta içinde geriler; sürerse braket yüzeyi kontrol edilir.

Ağız bakımı bu yöntemde daha çok çaba ister. Braketler görülmeyen bir yüzeydedir ve fırçalamanın yeterliliği gözle denetlenemez. Ayna, arayüz fırçası ve ağız duşu kullanımı önerilir.

Mine yüzeyinde beyaz leke oluşumu bu yöntemde de görülebilir. Braket çevresinde biriken plak minerali çözer. Düzenli fırçalama ve florür kullanımı bu riski azaltır.

Diş eti iltihabı bir başka risk başlığıdır. Braketler temizliği güçleştirir. Kanayan diş eti bakımın yetersiz olduğunun ilk işaretidir ve kontrolde değerlendirilir.

Kök yüzeyinde kısalma ortodontik hareketin bilinen bir yan etkisidir. Genellikle sınırlı düzeyde kalır. Kontrol filmleri bu değişimi izlemek için kullanılır.

Kopan braketin fark edilmesi gecikebilir. Görülmeyen bir yüzeyde kopma hasta tarafından hemen anlaşılmayabilir. Dilde beliren yeni bir pürüz hissi kliniğe bildirilmelidir.

Kısa klinik boylu dişler ve ileri derin kapanış bu yöntemin klinik sınırlarıdır. Bu vakalarda uygulama güçleşir. Karar muayene ve röntgen değerlendirmesiyle verilir.

Tedavi sonunda dişlerin konumu korunmazsa geri dönme görülür. Bu, yöntemin değil pekiştirme aşamasının atlanmasının sonucudur. Pekiştirme planı tedavi başında konuşulur.

Bu sayfadaki bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır. Sizin için uygun yöntemin ne olduğu, ancak muayene ve röntgen değerlendirmesi sonrasında söylenebilir.

Çiğneme ilk günlerde güçleşebilir. Braketler arka yüzde bulunduğu için kapanışta erken temas oluşabilir. Bu durum çoğu hastada kısa sürede geriler; sürerse kontrol randevusunda düzeltilir.

Çene ekleminde şikâyeti olan hastalarda plan ayrı bir dikkat ister. Mevcut şikâyetin ortodontik hareketle ilişkisi değerlendirilir. Gerekirse tedavi sırası ve hedefi buna göre düzenlenir.

Braket söküldükten sonra

Braketlerin sökülmesi tedavinin bitişi değildir. Dişler yeni konumlarında henüz kavranmamıştır. Bu dönemde geri dönme eğilimi yüksektir ve pekiştirme aşaması başlar.

Söküm günü pekiştirme aracı hazırlanır. Alt ve üst çene için ayrı planlanabilir. Dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince tel veya geceleri takılan plak kullanılır.

Cochrane derlemesi, tedavi sonrasında bir pekiştirme yönteminin kullanılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Hangi yöntemin üstün olduğu konusunda kanıtlar sınırlıdır. Seçim vakaya göre yapılır.

İlk aylarda kullanım süresi daha uzundur. Kontroller sonucunda süre kademeli olarak azaltılabilir. Bu karar hekime aittir ve hastanın kendi başına vermesi önerilmez.

Söküm sonrasında diş yüzeyi temizlenir ve cilalanır. Yapıştırıcı artıkları özenle kaldırılır. Bu işlem, dil tarafındaki yüzeyin pürüzsüz kalmasını sağlar.

Sökümün hemen ardından ölçü veya tarama alınır. Pekiştirme plağı bu kayıt üzerinden üretilir. Gecikme, dişlerin konumunun değişmesine ve plağın oturmamasına yol açabilir.

Diş eti sağlığı yeniden değerlendirilir. Braket varken oluşan iltihap çoğu zaman gerileyerek düzelir. Gerekirse diş taşı temizliği planlanır.

Yirmi yaş dişleri bu dönemde ayrıca değerlendirilir. Karar klinik ve röntgen bulgularına dayanır. Değerlendirme gerektiğinde çene cerrahisi ile birlikte yürütülür.

Pekiştirme döneminde kontroller sürer. Yapıştırılan tel kopabilir, plak deforme olabilir. Kazanılan sonucun korunması düzenli kontrole bağlıdır.

Bölümdeki diğer yöntemleri karşılaştırmak isterseniz tedaviler bölümüne dönebilirsiniz.

Söküm sonrasında florür uygulaması önerilebilir. Amaç, tedavi boyunca zorlanan mine yüzeyini desteklemektir. Uygulama klinikte yapılır ve evde kullanılacak macun ayrıca anlatılır.

Söküm günü hastaya bakım yönergesi yazılı olarak verilir. Pekiştirme aracının kullanım süresi, temizliği ve kontrol takvimi bu belgede yer alır. Böylece bilgi zamanla eksilmez ve hasta gerektiğinde belgeye dönebilir.

Sık sorulan sorular

Muayenede en sık gelen sorular ve yanıtları aşağıdadır. Sizin durumunuza özel yanıtlar ancak klinik değerlendirme sonrasında verilebilir.

Lingual braket gerçekten görünmez mi?

Braketler dişin dil tarafına yapıştırıldığı için dışarıdan görünmez. Konuşurken veya gülerken sistem fark edilmez. Görünürlük açısından en kapalı sabit seçenektir.

Konuşmam etkilenir mi?

İlk haftalarda özellikle bazı seslerde değişiklik olur. Dil braketlere alıştıkça konuşma çoğu hastada birkaç hafta içinde düzelir. Yüksek sesle okuma alışmayı hızlandırır.

Dilimde yara olur mu?

İlk günlerde dilin yan kenarlarında hassasiyet ve tahriş görülebilir. Ortodontik mum bu şikâyeti azaltır. Şikâyet genellikle iki üç hafta içinde geriler.

Her hastaya uygulanabilir mi?

Dişlerin dil tarafındaki yüzey yüksekliği yeterli olmalıdır. Kısa klinik boylu dişlerde ve ileri derin kapanışta uygulama güçleşir. Karar muayene ve röntgenle verilir.

Tedavi süresi uzar mı?

Bu yöntemde tedavi çoğunlukla ön yüz uygulamalarından biraz daha uzun sürer. Süreyi asıl belirleyen yine vakanın karmaşıklığı ve kontrollere uyumdur.

Temizliği zor mu?

Braketler görülmeyen bir yüzeydedir; bu temizliği güçleştirir. Ayna, arayüz fırçası ve ağız duşu kullanımı önerilir. Kontrollerde bakım ayrıca denetlenir.