Pekiştirme ve Retainer (Şeffaf Plak / Sabit Tel)

Pekiştirme ve retainer nedir?

Pekiştirme, ortodontik tedaviyle elde edilen diş konumlarının korunduğu aşamadır. Bu aşamada kullanılan araçlara pekiştirme aygıtı ya da yaygın kullanımıyla retainer denir. Braketler bırakıldığı gün başlar.

Ortodontik hareket sırasında dişi çevreleyen kemik ve bağ dokusu yeniden yapılanır. Bu yapılanma dişin yeni konumuna uyum sağlaması içindir ancak zaman alır.

Braketler bırakıldığında kemik yapılanması henüz tamamlanmamıştır. Bağ dokusu lifleri ise eski konumun izini bir süre daha taşır. Bu iki etken dişleri geriye doğru çeker.

Pekiştirme aygıtı bu çekişe karşı koyar. Dişleri yeni konumlarında tutar ve dokuların oturmasına zaman tanır. İşlevi hareket ettirmek değil, konumu korumaktır.

Bu nedenle pekiştirme, tedaviden ayrı bir aşama değildir. Ortodontik tedavinin son ve ayrılmaz bölümüdür. Tedavi planı yapılırken pekiştirme de birlikte planlanır.

İki temel yöntem kullanılır. Birincisi ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince tel, ikincisi ağızdan çıkarılabilen şeffaf plaktır.

Sabit tel, kesici dişlerin dil tarafına yapıştırılır. Görünmez ve hastanın kullanım kararına bağlı değildir. Bu iki özelliği en belirgin üstünlüğüdür.

Şeffaf plak, dişlerin üzerini saran ince bir aygıttır. Tedavi sonunda alınan ölçü veya tarama üzerinden hazırlanır. Takıp çıkarmak hastanın kendi elindedir.

Çoğu vakada iki yöntem birlikte kullanılır. Sabit tel ön bölgeyi tutar, plak arka dişleri de kapsayarak bütün yayı korur.

Bir üçüncü seçenek de tel ve akrilik bölümden oluşan hareketli aygıtlardır. Belirli vakalarda tercih edilir ve aynı işlevi görür.

Cochrane derlemesi, tedavi sonrasında bir pekiştirme yönteminin kullanılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Hangi yöntemin üstün olduğu konusunda kanıtlar sınırlıdır.

Bu sayfada pekiştirmenin neden gerektiği, hangi yöntemlerin kullanıldığı ve sürecin nasıl işlediği anlatılmaktadır.

Geri dönme eğilimi ortodontinin uzun süredir bilinen bir olgusudur. Dişleri yeni konumlarında tutan denge, tedavi bittiğinde henüz kurulmamıştır ve zamanla oturur.

Bu oturma süresi kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda birkaç ay, bazılarında birkaç yıl sürebilir. Bu belirsizlik, uzun süreli kullanımın gerekçelerinden biridir.

Pekiştirme aygıtının kuvvet uygulamadığını belirtmek gerekir. Görevi dişleri hareket ettirmek değil, bulundukları konumu korumaktır.

Kimler için uygundur?

Pekiştirme, ortodontik tedavi görmüş her hasta için geçerlidir. Vakaya göre değişen şey yöntemin kendisi değil, seçilen aygıt ve kullanım düzenidir.

Ön bölgede belirgin çapraşıklık düzeltilen hastalarda sabit tel öne çıkar. Bu bölge geri dönme eğiliminin en yüksek olduğu alandır.

Çekimli tedavi görmüş hastalarda kapatılan boşlukların yeniden açılmaması önemlidir. Sabit tel bu vakalarda kapanan bölgeyi de kapsayacak biçimde planlanabilir.

Diş eti sağlığı yetersiz olan hastalarda sabit tel tercih edilmeyebilir. Telin çevresinde biriken plak, iltihabı sürdürebilir. Bu vakalarda plak öne çıkar.

Ağız bakımı alışkanlığı zayıf olan hastalarda da aynı değerlendirme yapılır. Sabit tel düzenli temizlik gerektirir.

Plağı düzenli kullanmayacağı öngörülen hastalarda ise sabit tel daha güvenli olabilir. Hastanın kullanım kararına bağlı olmaması bu vakalarda kazanç sağlar.

Ergen hastalarda büyüme sürmektedir. Bu dönemde diş konumları değişmeye açıktır. Pekiştirme planı buna göre uzun tutulur.

Yetişkin hastalarda kemik yanıtı daha yavaştır. Bu, pekiştirme gereksinimini azaltmaz. Uzun süreli kullanım aynı biçimde önerilir.

Şeffaf plak tedavisi görmüş hastalarda da pekiştirme gerekir. Kullanılan aygıtın türü tedavinin nasıl yapıldığından bağımsızdır.

Daha önce tedavi görmüş ve geri dönme yaşamış hastalarda pekiştirme planı yeniden değerlendirilir. Önceki dönemde nelerin aksadığı konuşulur.

Alerji öyküsü olan hastalarda kullanılan malzeme gözden geçirilir. Metal duyarlılığı bildirilen vakalarda seçenekler değerlendirilir.

Karar hastayla birlikte verilir. Yöntemlerin gerektirdiği sorumluluk ve bakım düzeni açık biçimde anlatılır.

Ön dişlerinde dönme bulunan ve bu dönme düzeltilen hastalarda geri dönme eğilimi daha belirgindir. Bu vakalarda pekiştirme planı daha sıkı tutulur.

Alt kesici bölgesi, geri dönmenin en sık görüldüğü alandır. Bu bölge çoğu planda sabit telle desteklenir.

Pekiştirme nasıl uygulanır?

Süreç, braketlerin veya plakların bırakıldığı randevuda başlar. Diş yüzeyleri temizlenir, yapıştırıcı kalıntıları giderilir ve cila yapılır.

Aynı randevuda ölçü alınır veya ağız içi tarama yapılır. Şeffaf plak bu kayıt üzerinden hazırlanır. Teslim genellikle kısa süre içinde yapılır.

Sabit tel uygulanacaksa dişlerin arka yüzeyleri hazırlanır. İnce örgülü tel dişlerin biçimine göre uyarlanır ve kompozit ile yapıştırılır.

Yapıştırma sırasında telin dişlere tam oturması gerekir. Boşluk kalan bir bölge, o dişin serbest kalması anlamına gelir. Bu nedenle uygulama titizlik ister.

İşlem sonrasında kapanış kontrol edilir. Telin karşı dişlerle temas etmemesi sağlanır. Temas eden bir tel kısa sürede kopabilir.

Şeffaf plak teslim edilirken uyum denenir. Plağın dişlere tam oturması ve baskı yapmaması istenir. Gerekirse ince ayar yapılır.

Hastaya kullanım düzeni anlatılır. İlk dönemde plak yemek ve diş fırçalama dışında kullanılır. Sonraki dönemde gece kullanımına geçilir.

Temizlik yöntemi de aynı randevuda gösterilir. Plak soğuk suyla ve yumuşak fırçayla temizlenir. Sıcak su plağın biçimini bozar.

Sabit tel bulunan hastalara ara yüz temizliği anlatılır. Diş ipi geçirici veya ara yüz fırçası kullanımı gösterilir.

Bütün bu bilgiler hastaya yazılı olarak da verilir. Belgenin saklanması ve gerektiğinde bakılması istenir.

İlk kontrol kısa süre sonra planlanır. Bu kontrolde uyum, temizlik ve varsa şikâyetler değerlendirilir.

Sonraki kontroller ilk yıl 3-6 ayda bir, sonrasında yılda bir yapılır. Takvim hastaya göre düzenlenebilir.

Sabit tel yapıştırılırken bölgenin kuru tutulması gerekir. Tükürükle temas eden bir yüzeyde yapışma zayıf kalır ve tel erken kopar.

Plağın kenar bitimleri diş etini zorlamamalıdır. Batma yaratan bir kenar aynı randevuda düzeltilir.

Hastaya plağın nasıl takılıp çıkarılacağı gösterilir. Tek taraftan zorlanarak çıkarılan plaklar zamanla deforme olur.

Ne kadar sürer?

Pekiştirme döneminin kesin bir bitiş tarihi yoktur. Kaynaklar uzun süreli kullanımı önermektedir. Bu, güncel yaklaşımın belirgin bir yönüdür.

İlk yıl en kritik dönemdir. Kemik ve bağ dokusundaki yapılanma bu dönemde sürer. Kullanım düzenine bu nedenle sıkı uyulması istenir.

İlk aylarda plak, yemek ve diş fırçalama dışındaki saatlerde kullanılır. Bu düzen hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.

Birinci yılın sonunda gece kullanımına geçilir. Bu geçiş kontrol sonrasında yapılır ve kendi başına karar verilmez.

Gece kullanımı uzun yıllar sürdürülebilir. Haftada birkaç geceye düşürme kararı yine kontrolde verilir.

Sabit telde ise süre kullanım kararına bağlı değildir. Tel yerinde durduğu sürece işlevini görür. Çıkarılması ayrı bir karardır.

Sabit telin ne zaman çıkarılacağı vakaya göre değişir. Bazı hastalarda uzun yıllar bırakılır. Bu karar kontrollerde değerlendirilir.

Dişlerin yaşam boyu bir miktar yer değiştirme eğilimi taşıdığı bilinmektedir. Bu değişim ortodontik tedavi görmemiş kişilerde de görülür.

Bu nedenle pekiştirme, bitiş tarihi olan bir tedaviden çok sürdürülen bir alışkanlık olarak ele alınır.

Kullanıma ara verilen dönemlerden sonra plak sıkışabilir. Bu durumda zorlanmamalı ve kontrole başvurulmalıdır.

Uzun süre kullanılmayan bir plak artık oturmayabilir. Bu, dişlerin yer değiştirdiğini gösterir. Yeni ölçü gerekebilir.

Muayenede hastaya kendi durumuna göre bir kullanım takvimi verilir. Takvim kontrollerde güncellenir.

Kullanım düzeninde yapılacak her değişiklik kontrol sonrasında kararlaştırılır. Kendi başına azaltılan kullanım, fark edilmeyen yer değişikliklerine yol açabilir.

Plak kaybedildiğinde beklenmemelidir. Yenisi hazırlanana kadar geçen süre uzarsa dişler yer değiştirebilir.

Kullanım süresiyle ilgili beklenti baştan doğru kurulmalıdır. Pekiştirmenin belirli bir tarihte biteceği düşüncesi, sonradan aksamalara yol açan en yaygın yanlış anlamadır.

Bu nedenle bilgilendirme tedavi başında da yapılır. Hasta, pekiştirmenin plana dahil olduğunu tedaviye başlarken bilir.

Yöntemin güçlü yanları

Pekiştirmenin en belirgin kazancı, uzun süren bir tedavinin sonucunun korunmasıdır. Bu, harcanan zamanın karşılığını güvence altına alır.

Sabit tel görünmez. Ön dişlerin arka yüzüne yapıştırıldığı için konuşurken ve gülerken fark edilmez.

Sabit telin bir başka üstünlüğü kullanım kararına bağlı olmamasıdır. Hastanın takmayı unutması gibi bir durum söz konusu değildir.

Şeffaf plak ise ağızdan çıkarılabilir. Temizliği kolaydır ve diş fırçalama sırasında engel oluşturmaz.

Plak bütün yayı kapsar. Yalnızca ön dişleri değil, arka dişleri de konumunda tutar. Bu, kapanış ilişkilerinin korunmasına katkı sağlar.

İki yöntemin birlikte kullanılması iki üstünlüğü bir araya getirir. Ön bölge sürekli desteklenir, arka bölge de korunmuş olur.

Pekiştirme aygıtları hastaya ek bir işlem yükü getirmez. Anestezi ya da cerrahi girişim gerekmez.

Plakların yenilenmesi kolaydır. Kaybolan veya deforme olan bir plak, yeni ölçü alınarak kısa sürede yenilenebilir.

Kontroller sırasında diş eti ve çürük değerlendirmesi de yapılır. Bu, ağız sağlığının düzenli izlenmesini sağlar.

Erken fark edilen küçük yer değişiklikleri sınırlı bir düzeltmeyle giderilebilir. Düzenli kontrol bu olanağı yaratır.

Pekiştirme dönemi, ağız bakımı alışkanlığının pekişmesine de katkı sağlar. Düzenli temizlik bu dönemde sürdürülür.

Hastanın süreci anlaması sonucun korunmasında belirleyicidir. Bu nedenle bilgilendirme yazılı olarak da yapılır.

Pekiştirme aygıtları günlük yaşamı kısıtlamaz. Beslenmede özel bir düzenleme gerektirmezler.

Sabit telin varlığı ön dişleri hafif darbelere karşı da bir miktar destekler. Bu, aygıtın asıl amacı olmasa da gözlenen bir katkıdır.

Aygıtların maliyeti tedavinin toplam yükü içinde sınırlı kalır. Buna karşılık korudukları sonuç uzun yıllara yayılır.

Riskler ve sınırlar

En büyük risk pekiştirmenin aksatılmasıdır. Kullanılmayan bir plak ya da kopmuş bir tel, dişlerin yer değiştirmesine yol açar.

Geri dönme, tedavi ne kadar iyi tamamlanmış olursa olsun beklenen bir eğilimdir. Pekiştirme bu eğilime karşı koyan tek araçtır.

Sabit telin kopması sık görülen bir durumdur. Sert gıdalar ve ön dişlerle ısırma bu riski artırır. Kopan tel fark edilmeyebilir.

Bu nedenle hastalara telin varlığını dille denetlemeleri önerilir. Bir bölgede boşluk hissedilirse geciktirmeden başvurulmalıdır.

Sabit tel çevresinde diş taşı birikebilir. Temizliği aksatılan bölgelerde diş eti iltihabı görülebilir. Düzenli bakım bu riski azaltır.

Yapıştırıcının bir dişten ayrılması, o dişin serbest kalmasına yol açar. Serbest kalan diş, tel yerindeymiş gibi göründüğü hâlde yer değiştirebilir.

Şeffaf plaklar zamanla yıpranır. Şeffaflığını yitiren veya çatlayan bir plak işlevini tam görmez. Yenilenmesi gerekir.

Plağın sıcak suyla yıkanması biçimini bozar. Bozulmuş bir plak dişlere oturmaz ve istenmeyen kuvvet uygulayabilir.

Plağın peçeteye sarılıp bırakılması kayıp nedenlerinin başında gelir. Kutusunda saklanması bu nedenle önemlidir.

Uzun süre kullanılmayan plağın zorlanarak takılması sakıncalıdır. Bu, dişlere denetimsiz kuvvet uygulanması anlamına gelir.

Yirmi yaş dişlerinin sürmesi bazı hastalarda ön bölgede sıkışma kaygısı yaratır. Bu konudaki bulgular tartışmalıdır ve karar röntgene göre verilir.

Bu sayfadaki bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır. Sizin için uygun pekiştirme planı, ancak muayene sonrasında belirlenebilir.

Sabit tel bulunan bölgede diş ipi kullanımı zorlaşır. Bu nedenle ip geçirici veya ara yüz fırçası kullanımı anlatılır.

Kompozit kalıntısının pürüzlü bırakılması plak birikimini kolaylaştırır. Yapıştırma sonrasında yüzey düzeltilir.

Aygıtın düzenli kullanılmaması durumunda ortaya çıkan yer değişikliği çoğu zaman yavaş ilerler. Bu yavaşlık, sorunun geç fark edilmesine yol açar.

Uzun dönemde ne yapmalı?

Pekiştirme döneminde kontroller sürer. İlk yıl 3-6 ayda bir, sonrasında yılda bir yapılan muayene önerilir.

Her kontrolde aygıtın bütünlüğü değerlendirilir. Sabit telin yapışma noktaları denetlenir, plağın oturması kontrol edilir.

Diş eti ve çürük değerlendirmesi de aynı kontrolde yapılır. Gerekirse diş taşı temizliği önerilir.

Kopan tel ya da kırılan plak için beklenmemelidir. Erken başvuru, küçük bir onarımla çözülebilecek durumun büyümesini önler.

Plağın oturmadığı fark edilirse zorlanmamalıdır. Bu bulgu değerlendirilir ve gerekirse yeni ölçü alınır.

Diş hekimi kontrolleri de olağan takvimle devam eder. Altı ayda bir yapılan muayene ağız sağlığı için önerilir.

Hamilelik gibi dönemlerde diş eti duyarlılığı artabilir. Bu dönemlerde temizliğe daha çok dikkat edilmesi istenir.

Yeni bir diş tedavisi planlanıyorsa pekiştirme aygıtının varlığı ilgili hekime bildirilmelidir.

Sporla ilgilenen hastalarda koruyucu ağızlık kullanımı değerlendirilir. Aygıtla birlikte kullanım konusunda yönlendirme yapılır.

Yıllar sonra ortaya çıkan sınırlı yer değişiklikleri kısa süreli bir düzeltmeyle giderilebilir. Bu değerlendirme muayenede yapılır.

Bölümdeki diğer yöntemleri karşılaştırmak isterseniz tedaviler bölümüne dönebilirsiniz. Şeffaf plakla yapılan tedavi için şeffaf plak tedavisi sayfası ilgili olabilir.

Sabit tedavi sürecinin ayrıntıları için metal braket tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Uzun dönemde aygıtın yenilenmesi gerekebilir. Yıpranan plak veya kopan tel, aynı işlevi görecek biçimde yeniden yapılır.

Kontrol aralıklarının uzadığı dönemlerde bile bir sorun fark edildiğinde randevu beklenmemelidir.

Sık sorulan sorular

Muayenede en sık gelen sorular ve yanıtları aşağıdadır. Sizin durumunuza özel yanıtlar ancak klinik değerlendirme sonrasında verilebilir.

Retainer kaç yıl kullanılır?

Kesin bir bitiş süresi yoktur. İlk yıl yoğun kullanım önerilir, sonrasında gece kullanımına geçilir. Kaynaklar uzun süreli kullanımı önermektedir.

Retainer kullanmazsam ne olur?

Dişler eski konumlarına doğru yer değiştirmeye başlar. Bu, tedavi ne kadar iyi tamamlanmış olursa olsun beklenen bir eğilimdir.

Sabit tel mi şeffaf plak mı daha iyi?

Cochrane derlemesi, yöntemler arasında belirgin bir fark ortaya koyamamıştır. Seçim vakaya, ağız bakımına ve hastanın alışkanlıklarına göre yapılır.

Sabit tel koparsa ne yapmalıyım?

Geciktirmeden başvurun. Kopan tel fark edilmezse dişler kısa sürede yer değiştirmeye başlar. Onarım genellikle tek randevuda tamamlanır.

Plak konuşmamı etkiler mi?

İlk günlerde hafif bir uyum dönemi olabilir. Bu süre çoğu hastada birkaç günle sınırlıdır. Yüksek sesle okumak uyumu hızlandırır.

Plak nasıl temizlenir?

Soğuk suyla ve yumuşak fırçayla temizlenir. Sıcak su plağın biçimini bozar. Kullanılmadığında kendi kutusunda saklanmalıdır.