Çocuklarda Parmak Emme Alışkanlığı ve Dişler

Alışkanlık nasıl gelişir?

Emme refleksi doğuştan gelen bir davranıştır. Bebek beslenme dışında da emme hareketi yapar. Bu davranış rahatlama sağlar.

Parmak emme çoğu çocukta bebeklik döneminde görülür. Davranış yaşla birlikte kendiliğinden azalır. Azalma genellikle üç yaş civarında başlar.

Alışkanlık uykuya geçiş sırasında daha sık görülür. Yorgunluk ve uykusuzluk davranışı artırır. Bu bağlantı ailelerce fark edilir.

Kaygı ve yeni durumlar davranışı tetikleyebilir. Kardeş doğumu, okula başlama ve taşınma bu gruptadır. Tetikleyicilerin bilinmesi yönetimi kolaylaştırır.

Alışkanlık sıklık, süre ve kuvvet açısından değerlendirilir. Kısa süreli ve hafif emme daha az etki bırakır. Uzun süreli ve güçlü emme etkiyi artırır.

Bazı çocuklarda parmak yerine emzik kullanılır. İki davranış benzer etkiler yaratabilir. Emziğin bırakılması genellikle daha kolaydır.

Dudak emme ve tırnak yeme benzer alışkanlık grubundadır. Bunların da diş konumuna etkisi olabilir. Değerlendirme birlikte yapılır.

Alışkanlığın kendiliğinden bırakılması yaygındır. Çocukların çoğu okul çağına gelmeden davranışı bırakır. Bu nedenle acele edilmez.

Bırakılmayan alışkanlıklarda etkiler birikmeye başlar. Daimi kesiciler sürdükten sonra tablo daha kalıcı hale gelir. Zamanlama bu nedenle önemlidir.

Aile içinde davranışın nasıl ele alındığı süreci etkiler. Baskı davranışı artırabilir. Yaklaşım sakin yürütülür.

Alışkanlığın kendisi bir hastalık değildir. Ancak diş ve çene gelişimine etkisi olabilir. Değerlendirme bu etkiye bakılarak yapılır.

Konunun yaşa göre genel çerçevesi yaşa göre ortodonti bölümünde ele alınmaktadır. Bu bölüm dönemsel beklentileri anlatır. Karşılaştırma için okunabilir.

Dişlere ve çeneye etkisi

Uzun süren parmak emme ön dişlerde açıklığa yol açabilir. Parmağın dişler arasında durması sürmeyi engeller. Bu tablo açık kapanış olarak adlandırılır.

Üst ön dişler öne doğru itilebilir. Bu değişiklik dudak kapanmasını güçleştirebilir. Bulgu klinik muayenede değerlendirilir.

Alt ön dişler geriye doğru eğilebilir. Bu iki etki birlikte görülebilir. Sonuç ön bölgede belirgin hale gelir.

Emme sırasında yanak kasları üst çeneye baskı uygular. Bu baskı üst çeneyi daraltabilir. Darlık yan bölgede çapraz kapanışa yol açabilir.

Damak yapısında değişiklik görülebilir. Bu değişiklik damağın derinleşmesi biçiminde olur. Bulgu muayenede gözlenir.

Dil konumu da etkilenebilir. Dil ön bölgeye doğru yerleşebilir. Bu konum açıklığı sürdürür.

Bazı çocuklarda konuşma etkilenebilir. Özellikle s ve z sesleri değişebilir. Etki açıklığın miktarına bağlıdır.

Yutkunma biçimi değişebilir. Dil itmeli yutkunma tablosu gelişebilir. Bu tablo ayrıca ele alınır.

Etkilerin tümü her çocukta görülmez. Bireysel farklar büyüktür. Bu nedenle genelleme yapılmaz.

Etkinin geri dönüşü alışkanlığın bırakıldığı yaşa bağlıdır. Süt dişlenmesi döneminde bırakılan alışkanlıkta kısmi düzelme görülebilir. Daimi dişlenmede düzelme sınırlı kalır.

Parmakta nasır veya renk değişikliği görülebilir. Bu bulgu alışkanlığın sıklığını gösterir. Öyküyü destekler.

Etkilerin bütünü klinik muayene ve kayıtlarla değerlendirilir. Yalnız gözleme dayanılarak karar verilmez. Kayıt alınması gerekir.

Ne zaman değerlendirme gerekir?

İlk ortodontik değerlendirme için yedi yaş civarı önerilir. Bu yaşta ilk daimi dişler sürmeye başlar. Kapanış ilişkisi görülebilir hale gelir.

Alışkanlık dört yaşından sonra sürüyorsa değerlendirme öne alınabilir. Erken görüşme aileye yol gösterir. Tedavi kararı hemen verilmez.

Ön bölgede açıklık fark edildiğinde değerlendirme uygundur. Açıklığın miktarı ölçülür. Ölçüm izlem için temel oluşturur.

Üst çene darlığı bulgusu varsa değerlendirme yapılır. Yan bölgede çapraz kapanış bu bulguya işaret eder. Zamanlama önem taşır.

Konuşmada değişiklik bildirilirse görüşme uygundur. Gerekirse ilgili uzmana yönlendirme yapılır. İş birliği yaygındır.

Ağız solunumu eşlik ediyorsa ek değerlendirme gerekir. Burun yolu tıkanıklığı araştırılır. Bu adım plan öncesinde tamamlanır.

Muayenede kapanış ilişkisi ve dil konumu incelenir. Alışkanlığın sıklığı sorulur. Bilgi aileden alınır.

Ağız içi fotoğraflar başlangıç durumunu belgeler. Karşılaştırma sonraki randevularda yapılır. Kayıtlar saklanır.

Gerekli görülen vakalarda röntgen istenir. Panoramik görüntü diş sayısını ve sürme durumunu gösterir. Karar klinik bulgulara dayanır.

Değerlendirme sonucunda izlem kararı verilebilir. İzlem, tedavi yapılmaması anlamına gelmez. Süreç kayıtla takip edilir.

Erken değerlendirme her zaman erken tedavi gerektirmez. Bu ayrım aileye açıkça anlatılır. Beklenti buna göre kurulur.

Değerlendirme sonrası plan varsa ikinci görüşmede paylaşılır. Süreç adımları tedavi süreci bölümünde anlatılmaktadır. Bilgi önceden okunabilir.

Bırakma sürecinde aile yaklaşımı

İlk adım davranışın ne zaman ortaya çıktığını gözlemektir. Uyku öncesi ve televizyon izlerken sık görülür. Gözlem yönetimi kolaylaştırır.

Çocuğa yaşına uygun biçimde açıklama yapılır. Dişlerin büyüdüğü ve yer bulması gerektiği anlatılabilir. Anlatım korkutucu olmamalıdır.

Cezalandırıcı yaklaşımlar önerilmez. Baskı kaygıyı artırarak davranışı pekiştirebilir. Yaklaşım sakin yürütülür.

Olumlu pekiştirme yararlı olur. Alışkanlığın görülmediği günlerin küçük bir çizelgeyle izlenmesi işe yarayabilir. Çocuk sürece katılır.

Tetikleyicilerin azaltılması yararlıdır. Uyku düzeninin kurulması davranışı azaltabilir. Bu düzenleme aile tarafından yapılır.

Uyku sırasında görülen alışkanlıkta farkındalık düşüktür. Bu durumda beklenti gerçekçi tutulmalıdır. Süreç zaman alır.

Çocuğun kendi isteği belirleyicidir. İstek oluşmadan yapılan girişimler kalıcı olmayabilir. Bu nedenle zamanlama önemlidir.

Kardeş veya akran karşılaştırması yapılmamalıdır. Karşılaştırma utanç duygusu yaratabilir. Bu duygu süreci zorlaştırır.

Bırakma denemesi kaygılı dönemlerde başlatılmayabilir. Okula başlama gibi dönemler ertelenebilir. Uygun zaman seçilir.

Davranışsal yaklaşımlar sonuç vermezse hekimle görüşülür. Hatırlatıcı apareyler değerlendirilebilir. Bu apareyler ceza aracı değildir.

Aparey kullanımına karar verilirse çocuğa amacı anlatılır. Katılım süreci kolaylaştırır. Bilgilendirme aileyle birlikte yapılır.

Alışkanlık bırakıldıktan sonra dişlerdeki değişim izlenir. Kısmi düzelme görülebilir. Kalan bulgular ortodontik olarak değerlendirilir.

Alışkanlık bırakıldıktan sonra

Bırakma sonrası ilk aylarda değişim izlenir. Süt dişlenmesi döneminde düzelme olasılığı daha yüksektir. İzlem kayıtlarla yapılır.

Ön bölgedeki açıklık kısmen kapanabilir. Kapanma miktarı açıklığın büyüklüğüne bağlıdır. Ölçüm karşılaştırmayla yapılır.

Üst çene darlığı kendiliğinden düzelmeyebilir. Bu bulgu ayrıca değerlendirilir. Gerekirse genişletmeye yönelik yaklaşım gündeme gelir.

Dil itme alışkanlığı sürüyorsa açıklık devam edebilir. Bu alışkanlık ayrı olarak ele alınır. Gerekirse alıştırmalar plana eklenir.

Ağız solunumu sürüyorsa etkiler devam edebilir. Bu durumda solunum yolu değerlendirmesi yinelenir. İş birliği sürdürülür.

Daimi kesiciler sürdükten sonra kalan bulgular daha net görülür. Değerlendirme bu dönemde yapılır. Plan buna göre kurulur.

Kalan tablo hafifse izlem sürdürülebilir. Her bulgu tedavi gerektirmez. Karar ölçüme dayanır.

Belirgin bulgularda ortodontik yaklaşım değerlendirilir. Yöntem seçenekleri tedaviler bölümünde anlatılmaktadır. Karar muayeneyle verilir.

Çocuk hastalarda büyüme sürdüğü için zamanlama önemlidir. Bazı yaklaşımlar belirli dönemlerde daha etkilidir. Bu pencere kaçırılmamalıdır.

İzlem randevuları altı ayda bir planlanabilir. Sıklık bulgulara göre değişir. Randevu düzeni hekim tarafından belirlenir.

Ailenin süreçteki rolü sürer. Gözlem ve destek izlem döneminde de gereklidir. Bu katkı sonucun parçasıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çocuğunuza özgü değerlendirme için muayene gereklidir. Karar bulgulara göre birlikte verilir.

Sık sorulan sorular

Parmak emme kaç yaşına kadar olağandır?

Bebeklik döneminde parmak emme yaygın ve beklenen bir davranıştır. Alışkanlığın üç ile dört yaş arasında azalması beklenir; daimi kesiciler sürmeden önce bırakılması uygundur.

Parmak emme dişleri kalıcı olarak bozar mı?

Etkinin kalıcılığı süreye ve alışkanlığın bırakıldığı yaşa bağlıdır. Süt dişlenmesi döneminde bırakılan alışkanlıkta kısmi düzelme görülebilir.

Emzik parmaktan daha mı iyidir?

İkisi de uzun sürdüğünde benzer etkiler yaratabilir. Emziğin bırakılması genellikle daha kolaydır; bu yönüyle yönetimi farklıdır.

Alışkanlığı bırakmak için ne yapılmalı?

Zorlayıcı ve cezalandırıcı yaklaşımlar önerilmez. Farkındalık oluşturma, tetikleyicileri azaltma ve olumlu pekiştirme ilk basamaktır.

Aparey kullanmak gerekir mi?

Her çocukta gerekmez. Davranışsal yaklaşımlar sonuç vermediğinde ve diş etkileri belirginleştiğinde hatırlatıcı apareyler değerlendirilebilir.