Ortodontide Beslenme

Beslenme neden önemli?

Ortodontik tedavide beslenme düzeninin iki ayrı gerekçesi vardır. Birincisi sistemin bütünlüğünü korumak, ikincisi mine yüzeyini korumaktır. Bu iki gerekçe farklı gıda gruplarını ilgilendirir.

Braketler diş yüzeyine yapıştırıcıyla tutunur. Bu bağ güçlüdür ama sınırsız değildir. Sert bir gıdayı ısırmak bu bağı koparabilir.

Kopan her braket, o bölgedeki hareketi durdurur. Onarım için ek randevu gerekir. Bu durum tedavi süresini uzatır.

Yapışkan gıdalar farklı bir sorun yaratır. Braketi çekerek gevşetebilir veya tel bağlantılarını bozabilir. Ayrıca temizlenmeleri güçtür.

Sert gıdalar teli de deforme edebilir. Deforme olmuş tel, planlanandan farklı kuvvet uygular. Bu, istenmeyen hareketlere yol açabilir.

İkinci gerekçe mine sağlığıdır. Şekerli gıdalar ağızdaki asit üretimini artırır. Braket çevresinde biriken plak bu asidi yüzeyde tutar.

Bu birleşim, beyaz leke oluşumunun temel nedenidir. Leke braket çıkarıldığında görünür hale gelir. Bir kısmı kalıcı olabilir.

Asitli içecekler de doğrudan mine yüzeyini etkiler. Sık tüketim riski artırır. Braketli dönemde bu risk daha belirgindir.

Beslenme kısıtlamaları çoğu hastanın sandığından azdır. Tümüyle bırakılması gereken gıda sayısı sınırlıdır. Çoğu gıda hazırlanış biçimi değiştirilerek tüketilebilir.

Kısıtlamanın amacı yaşamı zorlaştırmak değildir. Amaç, tedavinin aksamadan ilerlemesidir. Bu ayrım hastaya açıkça anlatılır.

Beslenme önerileri tedavinin başında yazılı olarak verilir. Randevularda gerektiğinde hatırlatılır. Sorular yanıtlanır.

Çocuk hastalarda velinin desteği belirleyicidir. Evdeki gıda seçimi büyük ölçüde veli tarafından yapılır. Bu nedenle bilgilendirme veliyi de kapsar.

Şeffaf plak kullanan hastalarda gıda kısıtlaması azdır. Plaklar yemek sırasında çıkarılır. Ancak plak takılıyken su dışında bir şey tüketilmemelidir.

Beslenme düzeni, tedavi süresini hastanın doğrudan etkileyebildiği alanlardan biridir. Braket kopmalarının önemli bir bölümü gıda kaynaklıdır. Bu kopmaların azalması takvimi korur.

Kısıtlamalar tedavi boyunca geçerlidir ama kalıcı değildir. Braketler çıktığında çoğu kısıtlama kalkar. Bunun bilinmesi uyumu kolaylaştırır.

Nelerden kaçınılmalı?

Sert kabuklu yemişler braketli dönemde önerilmez. Fındık, ceviz ve badem doğrudan çiğnendiğinde braket koparabilir. Öğütülmüş biçimde tüketilebilirler.

Buz çiğnemek kesinlikle önerilmez. Sertliği braketler için yüksektir. Bu alışkanlık tedavi boyunca bırakılmalıdır.

Sert şekerler ve akide şekeri türü gıdalar iki yönlü risk taşır. Hem serttir hem şekerlidir. Bırakılması önerilir.

Yapışkan şekerlemeler, sakız ve karamel önerilmez. Braketleri çekerek gevşetebilirler. Temizlenmeleri de güçtür.

Patlamış mısırın çekirdeksiz kısmı sorun yaratmaz ama patlamamış taneler risklidir. Ayrıca kabuklar diş eti altına girebilir. Bu nedenle tümüyle kaçınılması önerilir.

Sert ekmek kabukları ve kuru grissini türü gıdalar ısırılmamalıdır. Küçük parçalara bölünerek tüketilebilirler. Arka dişlerle çiğnenmelidir.

Kemikli etler dikkatle tüketilmelidir. Et kemikten ayrılarak yenmelidir. Doğrudan ısırma önerilmez.

Mısır koçandan yenmemelidir. Taneler bıçakla ayrılabilir. Böylece risk ortadan kalkar.

Elma, armut ve havuç gibi sert meyve sebzeler doğranarak tüketilir. Ön dişlerle ısırmak braket koparabilir. Doğranmış biçimde sorun yoktur.

Şekerli gazlı içecekler sınırlandırılmalıdır. Hem şeker hem asit içerirler. Tüketilecekse pipetle içilmesi ve ardından ağzın suyla çalkalanması önerilir.

Meyve suları da asitlidir. Sık ve yudum yudum tüketim riski artırır. Öğünle birlikte tüketilmesi daha uygundur.

Enerji ve spor içecekleri yüksek asit içerir. Braketli dönemde önerilmezler. Su tercih edilmelidir.

Tırnak yemek ve kalem ısırmak gibi alışkanlıklar braket kopmasının sık nedenlerindendir. Bu alışkanlıkların bırakılması istenir. Farkındalık ilk adımdır.

Çekirdek ve leblebi gibi kuru gıdalar da sertlik nedeniyle önerilmez. Kabuk kırma alışkanlığı özellikle risklidir. Bu alışkanlığın tedavi süresince bırakılması gerekir.

Sert peynir kabukları ve kuru sucuk türü gıdalar dikkat ister. Küçük parçalara bölünmeleri gerekir. Arka dişlerle çiğnenmelidir.

Dönemlere göre beslenme

İlk günlerde beslenme en kısıtlı dönemdir. Braketler yeni takıldığında dişlerde hassasiyet olur. Isırma zorlayıcı gelebilir.

Bu dönemde çorba, yoğurt, püre ve yumuşak yemekler önerilir. Yumuşak makarna, omlet ve haşlanmış sebzeler uygundur. Bu dönem çoğunlukla üç ila beş gün sürer.

Hassasiyet azaldıkça olağan beslenmeye kademeli dönülür. Sert gıdalarda dikkat sürdürülür. Kalıcı kısıtlamalar devam eder.

Her tel değişiminden sonra kısa bir hassasiyet dönemi olabilir. Bu dönem çoğunlukla iki gündür. Yumuşak beslenme kolaylık sağlar.

Yeni bir aparey takıldığında da benzer bir uyum dönemi olur. Çiğneme biçimi değişebilir. Birkaç gün içinde alışılır.

Tedavinin ortasındaki uzun dönemde beslenme büyük ölçüde olağandır. Kısıtlama listesindeki gıdalardan kaçınılır. Diğerleri hazırlanış biçimi değiştirilerek tüketilir.

Braket çıkarıldıktan sonra kısıtlamalar büyük ölçüde kalkar. Ancak sabit pekiştirme teli takılıysa bazı kurallar sürer. Ön dişlerle sert gıda ısırmak önerilmez.

Şeffaf plak kullanan hastalarda plak çıkarıldığı için gıda kısıtlaması yoktur. Ancak plak takılıyken yalnızca su içilmelidir. Diğer içecekler plak altında birikir.

Plak kullananlarda öğün sayısının sınırlanması önerilir. Her öğünde plak çıkarılıp dişler fırçalanır. Sık atıştırma günlük takılı kalma süresini azaltır.

Ramazan ve benzeri dönemlerde beslenme düzeni değişebilir. Bu durumda öğün sonrası temizlik daha da önemlidir. Randevuda konuşulabilir.

Sporcularda beslenme ve içecek tercihleri ayrıca değerlendirilir. Spor içecekleri yerine su önerilir. Koruyucu ağızlık kullanımı da konuşulur.

Çocuklarda okul beslenmesi ayrıca planlanır. Beslenme çantasına uygun gıdalar konulur. Sert ve yapışkan atıştırmalıklar dışarıda bırakılır.

Beslenme düzeniyle ilgili sorular her randevuda sorulabilir. Günlük yaşamda karşılaşılan durumlar birlikte çözülür. Katı bir liste yerine uygulanabilir bir düzen kurulur.

Tedavinin bitiş aşamasında beslenme düzeni değişmez. Son randevulara kadar aynı kurallar geçerlidir. Bu dönemde gevşeme, gecikmeye yol açabilir.

Seyahat dönemlerinde uygun gıdalara ulaşmak güçleşebilir. Önceden küçük bir hazırlık yapılması yararlıdır. Yanına uygun atıştırmalık alınabilir.

Pratik öneriler

Sert meyve ve sebzeleri doğramak için evde bir bıçak ve tahta hazır bulundurulabilir. Bu küçük hazırlık alışkanlığı kolaylaştırır. Doğranmış gıda risk yaratmaz.

Yemek sonrası fırçalama için taşınabilir bir set hazırlanabilir. İçinde fırça, macun ve ara yüz fırçası bulunur. Okul veya iş çantasında taşınır.

Fırçalama mümkün değilse ağız suyla çalkalanmalıdır. Bu, artığın bir kısmını uzaklaştırır. Fırçalamanın yerini tutmaz.

Şekerli gıdalar tüketilecekse öğün sırasında tüketilmesi daha uygundur. Gün içine yayılmış atıştırma riski artırır. Bu ayrım pratikte işe yarar.

Asitli içecekler pipetle içilebilir. Böylece sıvının diş yüzeyiyle teması azalır. Ardından su içilmesi önerilir.

Asitli bir şey tüketildikten hemen sonra fırçalanmamalıdır. Yaklaşık yarım saat beklenmesi önerilir. Bu süre mine yüzeyinin toparlanmasına imkân verir.

Su tüketiminin artırılması yararlıdır. Ağızda kalan artıkların uzaklaştırılmasına katkı sağlar. Ayrıca genel sağlık için önerilir.

Şekersiz sakız kullanımı bazı durumlarda önerilebilir. Ancak braketli dönemde sakız genel olarak önerilmez. Karar hekime danışılarak verilir.

Yeni bir gıdanın uygun olup olmadığından emin olunmadığında iki soru sorulabilir: sert mi, yapışkan mı? Yanıt evetse kaçınılır. Bu basit ölçüt çoğu durumu kapsar.

Evde ortak yemek düzeni varsa aile birlikte uyum sağlayabilir. Çocuk hastalarda bu yaklaşım işi kolaylaştırır. Ayrı bir düzen kurmak gerekmez.

Dışarıda yemek yerken menüden uygun seçenekler tercih edilebilir. Çoğu menüde uygun seçenek bulunur. Kısıtlama sosyal yaşamı engellemez.

Beslenme önerileri yazılı olarak verilir. Buzdolabına asılabilir. Görünür bir yerde durması hatırlatıcı olur.

Kısıtlamaların gerekçesi bilindiğinde uyum artar. Bu nedenle nedenler ayrıntılı anlatılır. Kural listesi tek başına yeterli olmaz.

Alışverişte etiket okumak yararlı bir alışkanlıktır. Şeker içeriği yüksek ürünler böylece fark edilir. Seçim bilinçli yapılır.

Evde uygun atıştırmalık bulundurmak, uygunsuz seçimi azaltır. Yoğurt, doğranmış meyve ve yumuşak peynir hazır tutulabilir. Erişilebilir olan tüketilir.

Bir sorun olursa

Braket koparsa geciktirmeden bildirilmelidir. Bir sonraki kontrolü beklemek zaman kaybı yaratır. Kısa bir onarım randevusu yeterlidir.

Kopan braket tel üzerinde duruyorsa yerinden oynamaması sağlanır. Mum kullanılarak sabitlenebilir. Randevuya kadar bu şekilde beklenir.

Tel deforme olduysa çiğnemeye devam edilmemelidir. Randevu alınmalıdır. Deforme tel istenmeyen kuvvet uygular.

Diş eti kanaması artmışsa temizlik düzeni gözden geçirilir. Beslenmedeki şeker sıklığı da değerlendirilir. İki etken çoğunlukla birlikte rol oynar.

Beyaz leke fark edilirse bildirilmelidir. Erken dönemde florür uygulaması önerilebilir. Beslenme düzeni yeniden değerlendirilir.

Hassasiyet uzun sürüyorsa neden araştırılır. Beslenme kaynaklı olmayabilir. Klinik değerlendirme gerekir.

Kilo kaybı veya beslenme güçlüğü yaşanıyorsa bildirilmelidir. İlk günlerde geçici olabilir. Sürerse çözüm aranır.

Ağız bakımı yöntemleri braketle ağız bakımı sayfasında ayrıntılı anlatılmaktadır.

Aksaklıklarda izlenecek yol braket koptu, tel battı sayfasında bulunur.

Hassasiyetle ilgili bilgi için ortodontik ağrı sayfasına bakabilirsiniz.

Bölümün tamamı için tedavi süreci bölümüne dönebilirsiniz.

Kopma sık tekrarlıyorsa nedeni birlikte araştırılır. Çoğunlukla belirli bir gıda veya alışkanlık öne çıkar. Nedenin bulunması tekrarı önler.

Beslenmeyle ilgili karşılaşılan durumlar not edilip randevuda paylaşılabilir. Böylece öneriler kişiye göre düzenlenir. Genel liste yerine uygulanabilir bir düzen kurulur.

Sık sorulan sorular

Braketli dönemde beslenmeyle ilgili en sık gelen sorular ve yanıtları aşağıdadır. Size özel öneriler klinik değerlendirme sırasında paylaşılır.

Braketliyken neler yenmez?

Sert kabuklu yemişler, buz, sert şekerler ve yapışkan şekerlemeler önerilmez. Bunlar braket kopmasına ve tel deformasyonuna yol açar.

Elma ve havuç yenebilir mi?

Evet, ancak ön dişlerle ısırılmadan küçük parçalara bölünerek tüketilmelidir.

Asitli içecekler zararlı mı?

Sık tüketildiğinde mine yüzeyinde mineral kaybı riskini artırır. Braket çevresinde bu risk daha belirgindir.

İlk günlerde ne yemeliyim?

İlk günlerde çorba, yoğurt, püre ve yumuşak yemekler önerilir. Isırma gerektiren gıdalar birkaç gün ertelenebilir.

Şeffaf plak kullanırken kısıtlama var mı?

Plaklar yemek sırasında çıkarıldığı için gıda kısıtlaması azdır. Ancak plak takılıyken su dışında bir şey tüketilmemelidir.